اعتیاد به زاناکس (نام تجاری آلپرازولام) در سالهای اخیر به یکی از مشکلات جدی حوزه سلامت روان تبدیل شده است. این دارو از خانواده بنزودیازپینها، به دلیل اثرات سریع و قوی آرامبخش و ضداضطراب، هم در درمان پزشکی و هم در سوءمصرف تفریحی بسیار مورد استفاده قرار میگیرد؛ اما مصرف نادرست، طولانیمدت یا خودسرانه آن به سرعت به وابستگی شدید جسمی و روانی منجر میشود و میتواند زندگی فرد را به طور جدی تهدید کند.
در ادامه به بررسی چیستی زاناکس، دلایل اعتیادآور بودن آن، علائم، عوارض و مهمتر از همه، راههای علمی و مؤثر درمان این نوع اعتیاد میپردازیم.
زاناکس نام تجاری آلپرازولام است؛ دارویی که با تقویت اثر گابا (مهمترین ماده مهارکننده در مغز) فعالیت بیشازحد سیستم عصبی مرکزی را کاهش میدهد و در نتیجه احساس آرامش سریع، کاهش تنش و تسکین اضطراب ایجاد میکند.
موارد مصرف مجاز پزشکی:
مصرف غیرپزشکی و تفریحی: بسیاری از افراد برای تجربه سرخوشی، آرامش عمیق یا فرار موقت از مشکلات روانی به مصرف خودسرانه یا دوزهای بالاتر روی میآورند؛ رفتاری که اغلب دروازه ورود به اعتیاد میشود.
آلپرازولام یکی از اعتیادآورترین داروهای بنزودیازپین محسوب میشود. این ویژگی به دلایل زیر است:
عوامل خطر اصلی: مصرف بیش از ۴–۶ هفته بدون نظارت پزشک، افزایش خودسرانه دوز، سابقه اعتیاد به مواد دیگر یا الکل، و بهویژه ترکیب زاناکس با الکل یا سایر مواد آرامبخش.
اعتیاد به زاناکس در سه سطح جسمی، روانی و رفتاری بروز میکند:
جسمی: خوابآلودگی شدید و مداوم، اختلال تعادل و هماهنگی حرکتی، لرزش، ضعف عضلانی، تاری دید یا دوبینی، مشکلات گوارشی (تهوع، یبوست) و در دوزهای بالا کاهش تنفس
روانی و شناختی: اضطراب شدیدتر از قبل (rebound anxiety)، تحریکپذیری و پرخاشگری، نوسانات خلقی، افسردگی و افکار خودکشی، اختلال حافظه کوتاهمدت و تمرکز، احساس گیجی و مهآلودگی ذهنی (brain fog)
رفتاری: مصرف بیش از مقدار تجویزی یا بدون نسخه، تلاشهای مکرر و ناموفق برای کاهش یا قطع، صرف زمان و هزینه زیاد برای تهیه دارو، انزوای اجتماعی، ترک مسئولیتها (کار، تحصیل، خانواده) و پنهانکاری درباره میزان مصرف
کوتاهمدت: خوابآلودگی شدید همراه با خطر تصادف، گیجی و اختلال تصمیمگیری، کاهش تنفس (بهخصوص با الکل یا مواد افیونی) و خطر اوردوز مرگبار
بلندمدت و جدی: آسیب پایدار به حافظه و عملکرد شناختی، افسردگی مقاوم به درمان، افزایش خطر خودکشی، ضعف سیستم ایمنی، اختلالات جنسی و کاهش میل، مشکلات کبدی در مصرف بسیار طولانی، و خطر تشنج و مرگ در صورت ترک ناگهانی
ترک زاناکس هرگز نباید ناگهانی باشد؛ قطع یکباره میتواند تشنج، روانپریشی، حملات پانیک شدید و حتی مرگ به دنبال داشته باشد.
مراحل استاندارد درمان:
اعتیاد به زاناکس یک بیماری مغزی-روانی قابل درمان است، نه صرفاً ضعف اراده. هرچه زودتر اقدام شود، آسیبهای جسمی و روانی کمتر و احتمال بهبودی کامل بیشتر خواهد بود.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با وابستگی به زاناکس مواجه هستید، لطفاً همین امروز با یک روانپزشک متخصص اعتیاد یا مرکز درمانی معتبر تماس بگیرید. زندگی بدون نیاز به قرص آرامبخش نه تنها ممکن، بلکه بسیار باارزشتر و آزادانهتر است.
